|
|
نگاهي گذرا به فرهنگ و ادبيات اورامان
اورامان سرزمين ترانه‌هاي معطوف به طبيعت ، سرزمين شاعران طبيعت دوست ، سرزمين ادبيات شفاهي و نانوشته و سرزمين عرفان دوستان بوده است .متاسفانه اورامان بعلت صعب العبور بودن ارتباط چنداني زيادي با نواحي ديگر نداشته نداشته و همين امر نوعي ايزولاسيون اجتماعي و جغرافيايي را بر ساكنين آن تحميل نموده است . با اين حال ضرورت هاي زندگي اين ارتباط را بيشتر نموده و وسعت بخشيده است . اگر تا ديروز مراودات مردم اورامان عمدتاً با بخش هاي محدودي از كردستان عراق و ايران بوده است ، اكنون تا مراكز و شهرهاي عمده ايران و حتي اروپا و امريكا و استراليا وسعت يافته است .
ترانه هاي اورامان
ترانه‌هاي اوراماني كه در اصطلاح
محلي به گوراني معروفند بسيار متعدد و متنوع اند . اين ترانه ها عمدتاً موسيقي به
همراه نداشته و فقط با صوت و آهنگ خوانده مي شود ، مضمون بخشي از اين ترانه‌ها را
عشق و عرفان تشكيل مي‌دهد . زن ، طبيعت و مراد و نيز عزيزان از دست رفته منشا
بسياري از ترانه ها و آوازهاي فولكلوريك در اورامان مي‌باشد . از معروفترين اين
ترانه‌ها مي‌توان به سياچمانه و دره‌يانه اشاره كرد . ترانه‌هاي شاد و در اصطلاح
محلي چپي معمولاً همراه با رقص و در مراسم عروسي و شادي خوانده مي‌شوند . آهنگ و
شعر اين ترانه‌ها متعلق به شخص خاصي نيست و سينه به سينه به نسل امروزي رسيده است .
خوانندگان معروف اين ترانه‌ها در حال حاضر افرادي چون عثمان و محمد حسين كيمنه‌اي
، جميل نوسودي ، توفيق دزآوري، فتح اله اميني مي‌باشند .ترانه‌هاي غمگين يا هوره
عموماً در مراسم ياد عزيزان از
دست رفته و توسط زنان خوانده مي شود . ترانه‌هاي عرفاني عموماً در تكيه‌ها و
خانقاه‌ها و توسط پيروان طريقت قادري و نقشبندي خوانده مي‌شود و اكثراً مضمون
عرفاني و ندامت از كرده‌ها دارد . ترانه‌هاي ديگري از جمله مخصوص كودكان موسوم به
لاي لاي ، ترانه مخصوص احشام مخصوصاً هنگام دوشيدن ماده‌گاو موسوم به توي توي و
ترانه مخصوص هنگام كار و فعاليت در ميان مردم اورامان ، مخصوصاً زنان رايجند
.
|
|
|
خواننده هاي مشهور اورامانات |
|
|
|
عثمان كيمنه‌اي |
موسيقي
در اورامان قديم غير از دف و نوعي ني كه در اصطلاح محلي به آن لولي يا شمشال مي‌گويند ، از آلات ديگري استفاده نشده است . اين دو وسيله هم عموماً در مراسم مذهبي كاربرد داشته اند .با ني چندين نوع آهنگ نواخته مي‌شود كه معروفترين آنها چمري و سحري مي‌باشد .
|
|
|
|
شمشال |
دف |
|
|
|
|
محمد نجيب حسني |
|
شعر
در قياس با ساير مناطق كرد نشين شايد بتوان گفت كه تعداد شاعران اين منطقه بيشتر بوده است . مضمون شعر شاعران اورامان نيز عمدتاً عاشقانه ، عرفاني و طبيعت دوستي است . از معروفترين شاعران اين ناحيه مي‌توان به مولوي تاوگوزي ، بيساراني ، صيدي هورامي ، ميرزا شفيع و ميرزا عبدالقادر پاوه‌اي اشاره نمود .
|
|
|
شعري از مولوي |
|
|
|
شعري از ميرزا عبدالقادر پاوه‌اي |
رقص و سما يا ذكر
اين دو در عين اينكه ماهيتاً متفاوتند و يكي جنبه دنيوي و شادي آور (رقص) و ديگر (ذكر) جنبه معنوي و عرفاني دارد اما از نظر ظاهر شباهت‌هايي با هم دارند رقص در اورامان انواع مختلف دارد و عمدتاً به صورت دسته جمعي اجرا مي‌شود .
|
|
|
مراسم ذكر |
|
|
